PARAMETRY ŻYCIOWE W PRAKTYCE

Ciśnienie, Tętno
i Pulsoksymetria

Od biofizyki tonów Korotkowa, przez krzywą pletyzmograficzną (Pleth) i wskaźnik perfuzji (PI %), aż po wczesne wykrywanie zagrożenia życia w skali NEWS 2.

Rozpocznij Wykład Wykresy Krzywej Pleth i PI

Część I • Hemodynamika

Ciśnienie Tętnicze: Co dzieje się w naczyniach?

SYS • DIA • PP • MAP

Ciśnienie tętna i średnie ciśnienie perfuzji narządowej.

Więcej niż dwie liczby na ekranie

Skurczowe (SYS) to szczytowe uderzenie fali krwi podczas skurczu lewej komory, a rozkurczowe (DIA) to najniższy nacisk na ściany tętnic, gdy serce odpoczywa. U seniorów kluczowe są dwa dodatkowe parametry:

Ciśnienie Tętna (PP = SYS - DIA) Norma: ~40 mmHg. Wynik > 60 mmHg u seniora oznacza dużą sztywność miażdżycową tętnic (np. 170/60 = PP 110 mmHg).

Średnie Ciśnienie (MAP) Granica przeżycia nerek i mózgu to MAP ≥ 65 mmHg. Poniżej tej granicy dochodzi do niedokrwienia narządów.

Klasyfikacja PTNT / ESC (mmHg)

Ciśnienie optymalne: < 120 / < 80
Prawidłowe / Wysokie prawidłowe: 120–129/80–84 / 130–139/85–89
Nadciśnienie 1. / 2. / 3. stopnia: ≥ 140/90 | ≥ 160/100 | ≥ 180/110
Izolowane nadciśnienie skurczowe (ISH): ≥ 140 i jednocześnie < 90

Technika pomiarowa

Zegar ze stetoskopem kontra Automat

5 Faz Korotkowa i Przerwa Osłuchowa

Powietrze z mankietu spuszczamy z prędkością 2–3 mmHg/s. Faza I (pierwsze stuknięcia) to SYS, a Faza V (całkowity zanik tonów) to DIA u dorosłych.

Pułapka: Przerwa (dziura) osłuchowa! U seniorów z miażdżycą tony mogą na chwilę zaniknąć między Fazą I a II (np. między 190 a 140 mmHg). Dlatego podczas pompowania zawsze kontrolujemy tętno na tętnicy promieniowej (nigdy kciukiem!).

Jak działa automat (Metoda Oscylometryczna)?

Automat nie ma mikrofonu – mierzy drgania ścian tętnicy (MAP), a wartości SYS i DIA wylicza z algorytmu matematycznego.
Przy migotaniu przedsionków (AFib) zwykły automat wyrzuca błąd lub podaje losowe wartości.
Za wąski mankiet zawyża wynik; ramię wiszące poniżej serca zawyża wynik o 10–15 mmHg; pełny pęcherz podbija SYS o 15 mmHg.

Metoda Osłuchowa vs Oscylometryczna

Dlaczego kciuk badającego ma własne tętno, a automat gubi się przy arytmii.

Optyka i Perfuzja

Pulsoksymetria: Krzywa Pleth i Wskaźnik PI (%)

660 nm & 940 nm • PI = AC / DC

Jak światło czerwone i podczerwone bada krew tętniczą.

Wskaźnik Perfuzji – PI (Perfusion Index w %)

Czujnik prześwietla palec światłem czerwonym (660 nm) i podczerwonym (940 nm), oddzielając tkanki stałe i krew żylną (składowa DC) od pulsującej krwi tętniczej (składowa AC). Stosunek AC/DC × 100% to nasz wskaźnik PI (zakres od 0,02% do 20%).

Norma SpO₂: 95–99% (u chorych z ciężkim POChP i hiperkapnią celujemy w 88–92%, by nie wywołać narkozy dwutlenkowęglowej!). Gdy PI < 0,5%, wynik SpO₂ na ekranie jest niewiarygodny!

Anatomia Zdrowej Krzywej Pleth

Ramię wstępujące (Anakrota): Szybki wyrzut krwi z lewej komory.
Szczyt skurczowy: Maksymalne wypełnienie naczyń opuszki.
Wcięcie dykrotyczne (Dicrotic notch): Charakterystyczny „ząbek” na zjeździe fali – moment zamknięcia zastawki aortalnej i dowód na elastyczność tętnic.

Analiza wizualna

5 Wykresów Krzywej Pleth i Wskaźnika PI

Zanim uwierzysz cyferkom saturacji na ekranie, spójrz na kształt fali pletyzmograficznej i wskaźnik perfuzji. Poniższe 5 wykresów pokazuje najczęstsze błędy pomiarowe i stany kliniczne.

WYKRES 1 SpO₂: -- % | Artefakt

1. Ruch i drżenie (Artefakt ruchowy)

PLETH • ARTEFAKT SpO₂: --% | PR: ---

PI: niestabilny (szum)

Obraz: Poszarpana „piła zębata”, wysokie chaotyczne piki lub przerwanie linii i wygaszenie cyfr (-- %).

Przyczyna: Wiercenie się pacjenta, dreszcze gorączkowe, choroba Parkinsona lub napinanie mięśni dłoni.

WYKRES 2 PI < 0,5%

2. Hipotermia i obkurczenie naczyń

PLETH • NISKA PERFUZJA PI: 0.2% (Niski!)

Amplituda minimalna • Wazokonstrykcja

Obraz: Miniaturowa, ledwo widoczna fala tętna i drastyczny spadek wskaźnika perfuzji (PI < 0,5%).

Przyczyna: Zimne dłonie, wychłodzenie organizmu lub groźna centralizacja krążenia (wstrząs, hipowolemia).

WYKRES 3 PI: 8% → 1,5%

3. Zastój grawitacyjny (Ręka w dole)

PLETH • ZASTÓJ ŻYLNY PI: 8.0% ↓ 1.5%

Obła fala o szerokiej podstawie

Obraz: Obła, spłaszczona fala o poszerzonej podstawie i wyraźny spadek PI (np. z 8% do 1,5%).

Przyczyna: Ręka opuszczona poniżej linii serca – krew żylna gromadzi się w opuszce, utrudniając odpływ i tłumiąc dynamikę tętna.

WYKRES 4 PI = 0% | Linia płaska

4. Mechaniczny ucisk / odcięcie przepływu

PLETH • BRAK PRZEPŁYWU PI: 0.0% | BRAK PULSU

Okluzja tętnicy (np. mankiet BP)

Obraz: Całkowicie płaska, pozioma linia (pozorny brak tętna) i PI = 0%.

Przyczyna: Przygniecenie ręki własnym ciałem w łóżku, ciasny rękaw albo pompowanie mankietu ciśnieniomierza na tej samej ręce.

WYKRES 5 Brak wcięcia

5. Sztywność tętnic (Arterioskleroza)

PLETH • ARTERIOSKLEROZA Brak wcięcia dykrotycznego

Kopulasty szczyt • Sztywne ściany naczyń

Obraz: Kopulasty, zaokrąglony wierzchołek fali i trwały brak wcięcia dykrotycznego.

Przyczyna: Zwapnienie i utrata elastyczności ścian naczyń krwionośnych z wiekiem u seniorów.

Przerwa na warsztat (20 min)

Ćwiczenia w 4 parach na żywo!

Teraz podłączamy nasz pulsoksymetr z aplikacją Bluetooth i wywołujemy powyższe wykresy na żywo! Sprawdzamy ciśnienie manualnie vs automatem i szukamy palca o najwyższym wskaźniku PI.

Pamiętaj: zakaz używania własnego kciuka przy badaniu tętna!

Część III • Bezpieczeństwo Pacjenta

Pułapki Kliniczne i Protokół NEWS 2

Kiedy pulsoksymetr kłamie w żywe oczy?

Zatrucie czadem (CO): Karboksyhemoglobina pochłania światło 660 nm jak krew utlenowana – ekran pokaże fałszywe 99–100%!
Ciężka anemia: Przy Hb 5,5 g/dl pulsoksymetr pokaże 99%, bo bada procent zapełnienia dostępnych krwinek, a nie ich liczbę.
Czarny lakier / hybryda: Obróć klips o 90 stopni na bok palca lub przypnij na płatek ucha.
Hipotonia ortostatyczna: Spadek SYS ≥ 20 mmHg lub DIA ≥ 10 mmHg w ciągu 3 min od pionizacji.

6 Parametrów Skali NEWS 2 (Wczesne wykrywanie sepsy)

1. Częstość oddechów (12–20)

2. Saturacja SpO₂ (Skala 1 vs 2)

3. Ciśnienie skurczowe (≤90 = 3 pkt)

4. Tętno (51–90/min)

5. Świadomość ACVPU ("C" = 3 pkt)

6. Temperatura (36,1–38,0°C)

Alarm: 3 pkt w jednym parametrze (Red Score) lub suma ≥ 5 pkt wymaga natychmiastowego zgłoszenia pielęgniarce/lekarzowi!

System Wczesnego Ostrzegania

4 z 6 parametrów skali NEWS 2 to pomiary z dzisiejszej lekcji.

Część IV • Wielki Finał

Sprawdźmy wiedzę w praktyce!

Przed nami 20 pytań kliniczno-technicznych (A, B, C, D). Po każdej odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie, a na koniec podliczymy wspólny wynik grupy!